BANKA MUHASEBESİ
TEK DÜZEN HESAP PLANININ İŞLEYİŞİ
Hesap
Mali nitelikteki olayların her bir bilanço unsurunda ve
faaliyetlerin sonucunu oluşturan her bir gelir tablosu
unsurunda yarattığı değişmelerin izlenmesine yarayan
çizelgeye
hesap
denir.
Hesaplar aracılığı ile işletmede aynı özelliği gösteren
değer hareketlerine ilişkin bilgilerin aynı başlık altında
toplanması sağlanır
.
Hesaplar temel mali tablolara göre;
a.bilanço
hesapları,
b.sonuç
(gelir tablosu)
hesapları,
c.bilanço
dışı hesaplar
olmak üzere
3
ana gruba
ayrılır.
Bilanço hesapları; hesap dönemi boyunca işleyen ve
bakiyeleri bilançoda yer alan varlıklar ve kaynaklarla
ilgili hesaplardır. Aktif (varlık) hesaplar; bankanın sahip
olduğu mevcutlar ile alacakların izlendiği hesaplardır.
Pasif (kaynak) hesaplar; bankanın sahip olduğu
varlıkların sağlandığı
özkaynak
ve yabancı kaynakları
gösteren hesaplardır.
Yrd. Doç. Dr. Figen Esin
2
Hesap
Sonuç hesapları; Gelir tablosunu oluşturan hesapların gelir ve
gider hesaplarının izlendiği gruptur. Gelirler pasif hesaplar,
giderler aktif hesaplar gibi çalışır.
Bilanço dışı hesaplar; bankanın aktif ve pasifini birinci
derecede ilgilendirmeyen hesaplar olup müşterilere sağlanan
gayrinakdi
krediler ile ileride borç/alacak doğuracak hak ve
yükümlülükleri
fer’i
zilyetlik altındaki değerleri ve muhasebe
disiplini altında izlenmek istenen bilgilerin izlendiği
hesaplardır.
Hesaplar
öğrenme kolaylığı sağlamak için “T” şeklinde
gösterilir.(Büyük
defter’de
bu şekildedir.)
“T”
nin
sol tarafına borç, sağ tarafına alacak adı verilir.
Borç
010
Kasa Hesabı
Alacak
Yrd. Doç. Dr. Figen Esin
3
Kayıt Yöntemleri
Değer hareketlerinin muhasebe defterlerine
işlenmesinde iki yöntem kullanılmaktadır.
Kayıt yöntemleri şunlardır
:
a) Tek taraflı (basit usul) kayıt yöntemi,
b) Çift taraflı (
muzaaf
metod
) kayıt yöntemi.
Tek taraflı kayıt yöntemi
;
VUK’a
göre 2.sınıf tüccarların
tuttuğu işletme hesabı defterinin sol tarafına giderler,
sağ tarafına da gelirler kaydedilmek suretiyle tutulur.
Giderler karşılığında verilen ve gelirler karşılığında
alınan nakit, senet gibi değerler, bu deftere
kaydedilmezler.
Yrd. Doç. Dr. Figen Esin
4
Kayıt Yöntemleri
Bu yöntemin işleyişine en iyi örnek,
bakkalların alıcılara yaptıkları kredili
(veresiye) satışlar için tuttukları defterler
gösterilebilir. Ay sonlarına kadar yapılan
kredili satışların toplam tutarlarının tahsil
edilmesinde, tahsil edilen tutar kadar, Alıcının
hesabından düşülür, ancak aynı tutarın Kasa
Hesabına giriş (borç) kaydı yapılmaz.
Basit kayıt yönteminde, işletmenin mevcut
değerleri ile kişilerin hesapları izlenmektedir.
Bu yöntemde sermaye ve sonuç hesaplarına
yer verilmemektedir.
Yrd. Doç. Dr. Figen Esin
5
Kayıt Yöntemleri
Çift taraflı kayıt yöntemi
;
Çift yanlı kayıt
yönteminde her i
ş
lem ya da her değer
hareketi, en az iki hesaba kaydedilir. Çift yanlı
kayıt yöntemi ile hesapların karşılıklı kontrolü
ve hataların görülmesi kolaylaşır.
Bilanço esasına göre defter tutan işletmeler
bu yöntemi kullanılır. Kayıt sisteminin
mantığı; İşletmede bir varlık kaleminde artış
olabilmesi için ya başka bir varlık kaleminde
azalma ya da kaynaklar da artış olmalıdır. O
halde bir varlıktaki artış, diğer yandan ya
başka bir varlığı azaltmakta ya da
kaynaklarda artış meydana getirmektedir.
Yrd. Doç. Dr. Figen Esin
6
Hesapların İşleyişi
Varlıklardaki (aktifteki) artışlar ilgili hesaba borç, azalışlar
alacak kaydedilir.
Kaynaklardaki (pasifteki) artışlar ilgili hesaba alacak, azalışlar
borç kaydedilir.
B
Varlık(Aktif)
Hes
. A
B Kaynak (Pasif)
Hes
. A
Artışlar(+)
Azalışlar
(
-
) Azalışlar
(
-
) Artışlar(+)
Aktif
hesaplar ile ilgili ilk kayıt hesabın borç tarafına yapılır.
Aktif hesaplar ya sürekli borç kalanı verirler ya
da kalan vermezler.
Aktif hesaplardaki artışlar hesabın borç tarafına kaydedilirler.
Aktif hesaplardaki azalışlar, alacak tarafa
yazılırlar.
Aktif hesaplar
alacaklandırılarak
kapatılırlar.
Yrd. Doç. Dr. Figen Esin
7
Hesapların İşleyişi
Pasif
hesaplarla ilgili olarak yapılan ilk
kayıt, hesabın alacak tarafına işlenir.
Pasif hesaplar ya sürekli alacak kalanı
verirler ya da kalan vermezler.
Pasif hesaplardaki artışlar hesabın
alacak tarafına kaydedilirler.
Pasif hesaplardaki azalışlar hesabın
borç tarafına kaydedilirler.
Pasif hesaplar borçlandırılarak
kapatılırlar.
Yrd. Doç. Dr. Figen Esin
8
Finansal Durum Tablosu Özellikli
Konular
Evalüasyon
(Yabancı Para Değerleme), faaliyet
donemi
içinde
sabit
kur uzerinden
i
ş
lem g
ö
ren
yabancı para hesapların
dö
nem
sonu
bakiyelerinin
, belirlenen
kurallara göre Türk
Lirası
karşılığının tespit
edilmesi
işlemidir.
Sonuçta,
evalüasyon
işlemi
ile YP
üzerinden
işlem gören
hesapların
bakiyeleri
TL’sına
çevrilmiş
ve tablolarda TL olarak yer
almış olur.
Yapılan
evaluasyon
işlemi
, izleyen ilk
iş günü
ters kayıt ile iptal edilir,
TL’sına
çevrilerek
tablolarda yer
verilmiş
olan hesapl